Course Content
UPPER PRIMARY Welcome Test Term (III)
0/5
WELCOME TEST TERM I /2023-2024 -QUESTIONNAIRE
MIDDLE TERM TEST I / 2023-2024 -QUESTIONNAIRE
GUTIZA IBITABO:2023-2024
0/1
LOWER PRIMARY MIDDLE TERM TEST TERM-3/2023-2024
0/6
UPPER PRIMARY MIDDLE TERM TEST TERM:3/2023-2024
0/5
ACADEMIC YEAR 2024-2025
0/1
GS RWAHI TSS

AKARÊERÊ KAA GAKEENKE              Rwaahi, ku wa 19/2/2024                                                             

UMUREENGE WA COOKO

G.S RWAAHI TSS

UMWÂAKA WA GÂTATU W’

ÎKIICIRO RÛSAÂNGE

 

ISUUZUMABUMENYI RÛSAÂNGE RY’ÎKINYARWAANDA/100

AMABWIRIZA:

ISUZUMA RIGIZWE N’IBICE BINE

IGICE CYA MBERE: Kumva no gusesengura umwandiko

IGICE CYA KABIRI: Inyunguramagambo

IGICE CYA GATATU: Ikibonezamvugo n’ubumenyi rusange.

IGICE CYA KANE : Ihangamwandiko

  • Soma neza ibibazo byose mbere yo kubisubiza
  • Koresha amagambo yawe bwite ku bibazo byo kumva umwandiko

 

 

UMWANDIKO: YANYOYE NZOBYA

           Uyu mugani baca ngo ” Yanyoye nzobya” wakomotse ku muntu witwaga Nzobya w’i Ngarurira mu Buyenzi; yari umutoni wa Mibambwe Sentabyo, ahasaga umwaka w’1800. Bawuca iyo babonye umuntu wanyoye agasinda cyane, bimwe bavuga ngo “yabaye Sabizeze”.

        Uwo mugabo Nzobya rero yabaye umutoni w’akadasohoka kwa Mibambwe Sentabyo, bukeye Mibambwe afatwa n’ubushita buramwica, agwa i Remera rya Rukoma na Ngamba (Kamonyi, Intara y’Amajyepfo). Amaze gupfa umuhungu we Gahindiro umuzunguye , yangana na ba se wabo, abo bitaga ibigina bya Ndabarasa. Semugaza wari umutware w’ingabo zitwaga Urukatsa afatanya na Nzobya banesha ibigina . Hanyuma ariko Nyiratunga, nyina wa Gahindiro, yanga Semugaza, bituma akikana n’Urukatsa bajya mu Ndorwa. Nzobya asigara mu Rwanda.

      Hanyuma aho Gahindiro amariye gutoneshereza Rugaju rwa Mutimbo, amugabiye akatsi ko ruguru y’inzira no hepfo yayo, Nzobya asubira inyuma ntibamureba neza. Bigeze aho arasezera ajya iwe i Buyenzi, ku musozi witwa Ngarurira. Amazeyo imisi, abantu b’amacuti ye baza kumubwira ko ibintu bimumereye nabi ibwami.Nzobya ariyumviraati:” Uruzi ngo Semugaza acike ansige mu Rwanda!” Aherako akoresha amakoro yo gutura Gahindiro i Rubona rwa Gihara mu Karere ka Kamonyi. Ahaguruka iwe i Ngarurira ataha mu i Ceni ku Bisi bya Huye , mu gitondo arahava ataha i Mayunzwe mu Nduga (Ruhango); Bukeye ataha i Gihinga na Ruzege munsi ya Kamonyi . Ahageze araza inkera, arasinda n’abagaragu be, inzoga imaze kumusaga abwira abagaragu be ati:” Ubonye ngo databuja Mibambwe ansige mu gihugu none mbe nsigaye inyuma ya rugaju ; mbese mwene databuja Semugaza we gucika akansiga mu Rwanda nabitewe n’iki?”Ati: ” Ubu ndagiye ndagiye nsange databuja Mibambwe ku musezero i Rutare , ningera ku mva ye niyahure mpwane na we”. Ubwo ayo yose yayavugishwaga n’inzoga.

       Nuko abagaragu be baramuhana arabananira, ateshwa inzira ijya i Rubona kwa Gahindiro,aboneza iy’epfo ku Kavuza k’ u Ruyenzi , yambuka Nyabarongo ataha i Kinyinya mu Bwanacyambwe(Gasabo). Amaze kuhagera , na none araza inkera . Isindwe riramudanangira akomeza ya migabo ye yo kwiyahura ntiyagaruka. Ibwami bamenya ko acitse nka Semugaza, bohereza ingabo zo kumutangira ngo zimufate. Nzobya amaze kubyumva arahaguruka ngo acikane n’ingabo ze nka Semugaza. Ariko abantu babonye ko babungerezwa n’umusinzi , bamwegukaho basubiri i Gihara kwa Gahindiro barayoboka.

      Nzobya na we abonye abantu bamushizeho , yambuka Nyabarongo aboneza iy’i Buriza ; ageze ku mugezi wa Rusasa na Ntarabana, inyota iramurembya, ajya ku mugezi anywa amazi, amaze kuyahaga ariyahura arapfa. Icyo cyambu yanywereyeho kitwa Akazi, ni ho havuye ijambo rivugwa n’ubu ryo kunywa Akazi ka Rusasa. Ayo mafuti yose rero Nzobya yakoze kuva ku Kamonyi kugera i Rusasa na Ntarabana yayakoreshwaga n’itende ry’inturire yihoshyaga; ni yo bise Nzobya.

    Kuva ubwo inzoga yose y’itende bayita Nzobya. Ni byo bavuga ku muntu isindwe ryakoresheje ibidakorwa, bat: ” Noneho si inzoga yanyoye , yanyoye Nzobya”

Kunywa Nzoga: gusinda ugata ubwenge, kunywa ikishi.

IGICE CYA MBERE: Kumva umwandiko/18

1.Uyu mwandiko ni bwoko ki? Sobanura

2.Semugaza yari ashinzwe iki? Ni ikihe gikorwa cy’ubutwari batubwira

    yakoze

3.Semugaza amaze kutumvikana na Nyiratunmga yakoze iki? Nyiratunga

   uwo yari muntu ki?

4.Ni iki kigaragaza ko Rugaju yari atoneshejwe cyane?

5.Ni iyihe mpamvu y’ingenzi yatumye Nzobya asezera agasubira iwabo?

6.Nzobya yakuye he inzoga yaraje inkera i Gihinga na Ruzege.

7.”Uyikura mu kabindi ikagukura mu bagabo” Sobanura umugani mu

    mirongo itarenze itatu.

8.Nzobya yavuze ko asanze shebuja Mibambwe ku musezero i Rutare.

   Shebuja uwo yahakoraga iki?

  1. Kuki abantu bafashe umwanzuro wo kweguka kuri Nzobya?

IGICE CYA KABIRI: INYUNGURAMAGAMBO

10.Garagaza mu mwandiko amagambo  cyangwa interuro

    bisobanura:

  1. a) Umuntu ukunzwe cyane
  2. b) Indwara yo kwishimagura
  3. c) Amuhaye icya kabiri k’inka z’u Rwanda
  4. d) Kurara mu gitaramo abantu banywa
  5. e) Arasinda cyane
  6. f) Bamuvaho
  7. g) Gutoroka igihugu

IGICE CYA GATATU: IKIBONEZAMVU N’UBUMENYI RUSANGE

11.Amagambo atsindagiye ni bwoko ki?

  1. a) Hanyuma aho Gahindiro amariye gutoneshereza Rugaju amugabira

      byose.

  1. b) Abandi babibonye batyo bati:” Ubu tubigize dute?”
  2. c) Uwo mugabo Nzobya yakundaga inzoha
  3. d) Izo yari kunywa n’umuryango yaziraje inkera
  4. e) Kurya no kuryama neza bitera ubuzima bwiza.
  5. f) Hanyuma aho Gahindiro amariye gutoneshereza Rugaju rwa Mutimbo

    amugabiye akatsi ko ruguru no hepfo yayo.

  1. g) Imfura nzima isubiza ku izina rya
  2. Shyira interuro zikurikira mu bwinshi.
  3. a) Ubwato bunini buruta inzu nto.
  4. b) Isoko y’amazi meza igomba kurindwa umwanda.
  5. c) Umugore waryaga inyama y’ihene byavugwaga ko akoze ishyano.
  6. Andika ibicumbi by’amagambo aciyeho akarongo.
  7. a) Amakoro yajyanwaga ibwami yagarukiraga mu nzira.
  8. b) Ukuri guca mu ziko ntigushye
  9. c) Abenshi banze kumva imigambi ye.
  10. d) Aratangara ati:” Uyu ni we Nzobya”

14.Shyira aya magambo mu matsinda , ugendeye ku misusire yayo

     y’ubutinde n’amasaku.

   umurenge  abagenze  intambwe igikoma(banywa) amabuye umurima

   amacumu  imbunda  umucanga  ukuguru amarira imanza

  1. Andika nibura imvugakimwe(impuzanyito) kuri buri jambo mu magambo amagambo icyuma n’ishoka.
  2. 16. Amagambo atsindagiye muri izo nteruro ari mu buhe bwoko

      bw’inyunguramagambo?

  1. a) Yatatse inzu ye irabonera/yatatse bamuteye urushinge.
  2. b) Yaguye mu matsa/ yaguye hasi bamuhetse ku igare.
  3. c) Yikojeje hasi yikoza hejuru maze aca umugara.
  4. Uzuza izi nteruro ukoresheje amagambo yabugenewe.
  5. a) Aho ihene zitaha hitwa….
  6. b) Umwami aba…..
  7. c) Ntibavuga imvi nyinshi ahubwo bavuga…
  8. d) Impongo ntizivuga ahubwo…..
  9. e) Ntibavuga impundu nyinshi ahubwo bavuga….

18.Garagaza intego n’igenamajwi ku magambo atsindagiye muri izi nteruro:

  1. a) Nzobya yakundaga inzoga cyane
  2. b) Rugaju yari umutoni w’agahebuzo kwa Mibambwe.
  3. c) Kugabura indyo imwe ni ukwica ubuzima bw’abantu.
  4. d) Kunywa nzobya bivuga kunywa
  5. e) Umunyu mwinshi ni mubi ku buzima.
  6. f) Tugomba gufata neza
  7. g) Imfura nzima isubiza ku izina rya
  8. h) Ifaranga ryakurimbisha ugacya ariko ntiryakurinda uburwayi no

      gupfa.

IGICE CYA KANE: IHANGAMWANDIKO

  1. Hanga umwandiko muremure w’imirongo makumyabiri kuri iyi

         nsanganyamatsiko

“Uturango tw’uburinganire n’ubwuzuzanye mu Rwanda  ”